Κατά το δυνατόν περιληπτική ανακεφαλαίωση και βασικές πληροφορίες για την υπόθεση:
IΣΤΟΡΙΚΟ
Τα μέλη της ΕΔΑΠΟ διορίστηκαν από συγγενείς θυμάτων ήδη από τις πρώτες ημέρες μετά το ατύχημα και ξεκίνησαν να διερευνούν την υπόθεση “από το μηδέν”, διαπιστώνοντας αμέσως την βιασύνη και την αδιαφορία των κρατικών αρχών (όπως φάνηκε από την πολύ γρήγορη διαμόρφωση του χώρου). Μέσω του δικηγόρου (και πατέρα θύματος) Αντώνη Ψαρόπουλου, η ΕΔΑΠΟ έκανε μέσα στον Μάρτιο του 2023 πολύ συγκεκριμένα αιτήματα και πίεσε πολύ ώστε να διερευνηθούν ζητήματα που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχαν διερευνηθεί. Αποτέλεσμα αυτών των αιτημάτων ήταν να ξεκινήσουν να αναζητούνται τα βίντεο από τη φόρτωση και τη διαδρομή της εμπορικής αμαξοστοιχίας, να γίνουν χημικές δειγματοληψίες από τον χώρο και τα συντρίμμια (δυστυχώς με 29 μέρες καθυστέρηση) αλλά και να διερευνηθούν πολλά και διαφορετικά ζητήματα σχετικά με το ατύχημα.
Η ΕΔΑΠΟ παρουσίασε τα πρώτα ευρήματα και διαπιστώσεις στις 17 Απριλίου 2023 (στα πρότυπα των αεροπορικών διερευνήσεων όπου κάποια πρώτα ευρήματα και κάποιες συστάσεις ασφαλείας δημοσιεύονται όσο το δυνατόν πιό σύντομα με ζητούμενο τη βελτίωση της ασφάλειας) και έπειτα εξέδωσε προκαταρκτικό πόρισμα το καλοκαίρι του 2023 και τελικό πόρισμα διερεύνησης τον Φεβρουάριο του 2024.
Από αυτά τα πορίσματα, ούτε έχει ανακληθεί αλλά ούτε και έχει διορθωθεί το παραμικρό. Ό,τι έχουμε πει και έχουμε γράψει, ισχύει στο ακέραιο.
Επίσης, παράλληλα με το πόρισμα, η ΕΔΑΠΟ έχει εκδώσει μια σειρά σύντομων τεχνικών εκθέσεων για επιμέρους ζητήματα που προέκυψαν σε μεταγενέστερο χρόνο (για παράδειγμα, η ψηφιακή αναπαράσταση της σύγκρουσης ή το σοβαρότατο ζήτημα της ελλιπούς πυρασφάλειας στα υλικά κατασκευής των βαγονιών).
Επισημαίνεται ότι η ΕΔΑΠΟ σαφώς και δεν έχει ασχοληθεί μόνο με το ζήτημα της πυρόσφαιρας και της πυρκαγιάς, αλλά έχει κάνει μια πληρέστατη διερεύνηση σε κάθε ζήτημα σχετικό με τις συνθήκες του ατυχήματος. Η διερεύνηση των αιτιών της πυρόσφαιρας, έστω κι αν επί της ουσίας ξεκίνησε από τις αναφορές της ΕΔΑΠΟ και τα σχετικά αιτήματα, είναι μόνο ένα μικρό μέρος από την ιδιαίτερα αναλυτική δουλειά που έγινε σε πράγματα με τα οποία δεν ασχολήθηκε καν ο κρατικός μηχανισμός. Η χαρτογράφηση των βαγονιών, η θέση καθενός θύματος και βαριά τραυματία κατά τη στιγμή της σύγκρουσης, η επιβεβαίωση ότι τα θύματα είναι 57 και όχι περισσότερα, η λεπτομερής καταγραφή των γεγονότων τα πρώτα 30 λεπτά, η διαπίστωση του τόπου και μηχανισμου θανάτου για καθένα από τα θύματα, η διάσωση τραυματιών και επιζώντων και η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού, όλα αυτά είναι ζητήματα που δυστυχώς κανένας άλλος φορέας πλην της ΕΔΑΠΟ έχει διερευνήσει και καταγράψει.
Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι η ΕΔΑΠΟ ήταν η πρώτη που εντόπισε ανθρώπινα υπολείμματα στο Κουλούρι στις 30 Μαϊου 2023 κατά τη διάρκεια αυτοψίας (με άλλο σκοπό) στα συντρίμμια του Κυλικείου. Οι επίμονες πιέσεις της ΕΔΑΠΟ σε συνέχεια του αρχικού αυτού ευρήματος οδήγησαν στην πλήρη έρευνα των συντριμμίων τον Νοέμβριο του 2023 οπότε και βρέθηκαν επιπλέον ευρήματα στα χαρτογραφημένα σημεία, ενώ κλήθηκε και η ομάδα Anubis για την καθολική σάρωση του χώρου ώστε να πιστοποιηθεί η πληρότητα της έρευνας (και σε συνέχεια της οποίας εντοπίστηκε επιπλέον ανθρώπινο υπόλειμμα στο “οικόπεδο Πανδρεμμένου”).
ΤΑ ΑΙΤΙΑ
Σύμφωνα με το τελικό πόρισμα της ΕΔΑΠΟ, τα αίτια της σύγκρουσης και της πρόκλησης μεγάλου αριθμού θανάτων ήταν:
3.2.1 Ενεργά αίτια:
-Η διευθέτηση του ψαλιδιού 118A σε παρακαμπτήριο, η οποία εξέτρεψε την επιβατική αμαξοστοιχία IC62 στην γραμμή καθόδου.
-Η συνέχιση της πορείας της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC62 επί 12 λεπτά σε γραμμή για την οποία δεν είχε δοθεί ρητή εξουσιοδότηση κίνησης.
-Η ανάφλεξη άγνωστης καύσιμης ύλης που προκάλεσε πυρκαγιά ιδιαίτερα μεγάλης έντασης και διάρκειας.
Στους Συμβάλλοντες Παράγοντες, καταγράφονται λεπτομερώς οι διάφορες ελλείψεις που θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει το γεγονός και τα αποτελέσματά του, μαζί και με τις σχετικές συστάσεις ασφαλείας (στα πρότυπα των αεροπορικών διερευνήσεων).
Χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις (διότι αυτά είναι πλέον νομικά ζητήματα), είναι προφανές ότι τα παραπάνω αφορούν διαφορετικούς φορείς ή οργανισμούς, υπάλληλοι των οποίων ήταν κατ’αντιστοιχία οι διάφοροι εμπλεκόμενοι.
Η ΠΥΡΟΣΦΑΙΡΑ
Ως προς το ζήτημα της πυρόσφαιρας, η ΕΔΑΠΟ επαναλαμβάνει την πάγια θέση της όπως έχει εκφραστεί από την αρχή, δηλαδή ότι τα έλαια σιλικόνης είναι τεχνικά αδύνατον να παράξουν την τεράστια πυρόσφαιρα όπως έχει καταγραφεί από τρεις διαφορετικές κάμερες. Συνεπώς, τα αίτια της πυρόσφαιρας θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού, και πάντοτε με την επιφύλαξη της συνολικής μάζας της καύσιμης ύλης που θα πρέπει να είναι επαρκής ώστε να δικαιολογηθεί το μέγεθος και η διάρκεια της πυρόσφαιρας.
Ενδεικτικά επισημαίνουμε ότι:
-ο καθηγητής Καρώνης του ΕΜΠ εκτιμά την ποσότητα υδρογονανθράκων που μπορούν να παράξουν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα από 2,3 έως 3,1 τόνους, αναλόγως μεθόδου υπολογισμού (σελ 121 έκθεσης Καρώνη).
-ο καθηγητής Κωνσταντόπουλος του ΑΠΘ εκτιμά την ποσότητα υδρογονανθράκων που μπορούν να παράξουν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα σε τάξη μεγέθους 2,6 τόνων, χρησιμοποιώντας διαφορετική μέθοδο υπολογισμού σε σχέση με τον καθηγητή Καρώνη (σελ 9 γνωμάτευσης Κωνσταντόπουλου).
-η ΕΔΑΠΟ με χρήση προσομοιώσεων CFD εκτίμησε την τάξη μεγέθους της ποσότητας υδρογονανθράκων στους 2,5 τόνους (με εντελώς διαφορετική μεθοδολογία από τις άλλες δύο).
Επίσης, επιγραμματικά υπενθυμίζουμε:
Η ΕΔΑΠΟ είναι ο μοναδικός φορέας διερεύνησης που είχε από την πρώτη στιγμή δείγμα από τα συγκεκριμένα έλαια σιλικόνης που χρησιμοποιούνται στον ελληνικό σιδηρόδρομο. Αυτά που κάποιοι προσπαθούν να περιγράψουν θεωρητικά, εμείς έχουμε τη δυνατότητα να τα δοκιμάσουμε στην πράξη. Έχουμε πλήρη και ακριβέστατη εικόνα σχετικά με τη συμπεριφορά των ελαίων σιλικόνης σε υψηλές θερμοκρασίες, γνώση που προέκυψε από συγκεκριμένες εργαστηριακές εξετάσεις (TGA Analysis κλπ) αλλά και από πρακτικές δοκιμές ανάφλεξης με διάφορες αρχικές συνθήκες.
Άλλωστε, στη διεθνή βιβλιογραφία δεν έχει αναφερθεί ποτέ δημιουργίας πυρόσφαιρας από έλαια σιλικόνης υπό τον μηχανισμό Vapor Cloud Explosion όπως περιγράφεται σε τεχνικές εκθέσεις σχετικές με το ατύχημα των Τεμπών. Ακόμα και σε ελεγχόμενες, εργαστηριακές συνθήκες, η προσπάθεια δημιουργίας πυρόσφαιρας οποιουδήποτε μεγέθους και διάρκειας από το συγκεκριμένο υλικό δεν στέφθηκε από επιτυχία, ούτε σε πειράματα της ΕΔΑΠΟ αλλά ούτε και άλλων φορέων (βλ. ενδεικτικά την πειραματική διάταξη από το Πανεπιστήμιο του Cardiff όπως περιγράφεται στη δημοσίευση Flammable mist hazards involving high-flashpoint fluids, Simon Gant, Anthony Giles, Richard Bettis, Philip Bowen, © British Crown Copyright 2020, όπου τα έλαια δεν δημιουργούν ανάφλεξη όπως άλλα υλικά, έστω κι αν ψεκάζονται σε λεπτά σταγονίδια που δημιουργούν ομίχλη στον χώρο). Επίσης, αναφορικά με τον εναλλακτικό μηχανισμό παραγωγής εκρηκτικών αερίων από ηλεκτρικό τόξο σε ηλεκτρόδια εμβαπτισμένα σε δεξαμενή ελαίου (Los Alamos κλπ), ο καθηγητής Καρώνης αναφέρει: “Στην περίπτωση του ελαίου σιλικόνης, το τόξο προκάλεσε επίσης έκρηξη, αλλά μετά τη διακοπή του τόξου το έλαιο έπαψε αμέσως να καίγεται (…) Οι δοκιμές αυτές έδειξαν ότι το έλαιο σιλικόνης δεν συνεχίζει να καίγεται χωρίς συνεχή πηγή ενέργειας τόξου. Μόλις διακοπεί το τόξο, η φωτιά σβήνει“.
Αντιθέτως, στο παρακάτω βίντεο βλέπουμε πολλά παραδείγματα δημιουργίας πυρόσφαιρας από εύφλεκτους υδρογονάνθρακες διαφόρων ειδών, με την εικόνα (ταχύτητα εξέλιξης, χρώμα, σχήμα, συμπεριφορά) να μοιάζει πολύ με τα αντίστοιχα βίντεο των Τεμπών:
ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
Επιγραμματικά επισημαίνουμε εσφαλμένες αναφορές που συζητώνται δημόσια ως αποτέλεσμα παραπληροφόρησης ή παρανόησης:
-Η ΕΔΑΠΟ προφανώς και δεν έχει αποκλειστεί από την ακροαματική διαδικασία της κύριας δίκης που ξεκινά τον Μάρτιο του 2026. Θα είμαστε εκεί και θα καταθέσουμε κατόπιν πρόσκλησης των εντολέων μας. Άλλωστε, σημαντικό μέρος της διερεύνησης όπως η χαρτογράφηση των θυμάτων και βαριά τραυματιών τη στιγμή της σύγκρουσης αλλά και η χρονική ακολουθία των γεγονότων κατά τα πρώτα 20-30 λεπτά μετά τη σύγκρουση, δεν μπορεί να εισφερθεί από οποιονδήποτε άλλον πέραν της ΕΔΑΠΟ.
-Ο καθηγητής Καρώνης του ΕΜΠ σαφώς και δεν απεφάνθη οριστικά υπέρ της εκδοχής των ελαίων σιλικόνης. Το πόρισμά του εξετάζει διάφορες πιθανές εκδοχές χωρίς να καταλήγει σε κατηγορηματικό συμπέρασμα ως προς τα αίτια δημιουργίας της πυρόσφαιρας. Η όποια εκ των υστέρων ερμηνεία των διαπιστώσεων του καθηγητή Καρώνη, θα πρέπει να αποδίδεται σε αυτούς που τις διατυπώνουν με δική τους ευθύνη.
-Ο καθηγητής Τσακιρίδης του ΕΜΠ σαφώς και δεν αποκλείει την ανάφλεξη άγνωστου φορτίου υδρογονανθράκων επί της αρχής. Η έκθεσή του δεν απαντά στο γενικό ερώτημα αλλά εστιάζει σε κάτι πολύ συγκεκριμένο: απορρίπτει την πιθανότητα βίαιης, εκρηκτικής εκτόνωσης στο πίσω μέρος της δεύτερης ηλεκτρομηχανής, ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα το οποίο δεν απαντά σε κάποια τεχνική έκθεση, παρά απαντά σε προφορικά από τηλεοράσεως σχόλια προσώπου τεχνικά ανεπαρκούς και θεσμικά άσχετου με τη διαδικασία της διερεύνησης. Πέρα από τους προφορικά (κακο)διατυπωμένους ισχυρισμούς του συγκεκριμένου προσώπου, τίποτα άλλο δεν καταρρίπτεται ή επιβεβαιώνεται από την (τεχνικά άρτια) έκθεση Τσακιρίδη.
-Η έκθεση αυτοψίας της ΔΑΕΕ του Πυροσβεστικού Σώματος δεν καταλήγει σε κανένα συμπέρασμα ως προς τα αίτια δημιουργίας της πυρόσφαιρας, παρά μόνο εκθέτει διάφορες διαπιστώσεις και παρατηρήσεις από την συμπληρωματική αυτοψία που έκανε με 2,5 χρόνια καθυστέρηση. Η όποια ερμηνεία των διαπιστώσεων της ΔΑΕΕ δεν θα πρέπει να αποδίδεται στην ίδια τη ΔΑΕΕ αλλά σε αυτόν που τις διατυπώνει με δική του ευθύνη.
-Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ σαφώς και δεν ανακλήθηκε, ούτε φυσικά και αφαιρέθηκαν παράγραφοι ή αποσπάσματα. Η τελική διατύπωση στα ελληνικά υπάρχει στον ιστότοπο www.harsia.gr και έχει παραδοθεί σε αυτή τη μορφή στις ανακριτικές αρχές της Λάρισας.